Title: ¤ЗБЕКНИНГ ¤ЗИДЕК Т¤¢РИ ВА ¥АЛОЛ
Author: Пользователь Windows
Last saved by: Admin

Ўзбекнинг Ўзидек тЎғри ва Ҳалол
Раҳмон Кучкор,
филология 
фанлари номзоди
Миллатлар, мамлакатлар тақдирида шун­дай кунлар, паллалар бўладики, ўша пайтда ўртага ташланган ғоя, бошланган ташаббус ва улар асосида амалга оширилган саъй-ҳаракатлар ўша мил­лат ва мамлакат­нинг нафақат бир­ неча ўн йиллик, балки асрлар оша давом этадиган тараққиёти, бахту иқболи учун мустаҳкам асос вазифасини бажаради. Бизнингча, Ўз­бекистон Респуб­ликаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси ўз қамров доираси, илгари сурган ғоя ва ташаббуслари, энг муҳими, уларнинг реал ҳаётга татбиқ этилиш йўл-йўриқлари аниқ кўрсатилгани билан халқимиз, юртимизнинг яқин ва келажак тақдирида ана шундай ижобий бурилиш, жиддий юксалишларга мустаҳкам замин бўлади.
Бу гапларда зўраки маҳобат, ортиқча пафос йўқлигини шу билан исботласа бўладики, Мурожаатноманинг бутун мазмун-моҳиятини ҳаётий ҳақиқат, очиқ-ошкора фактлар, аниқ мўлжаллар ва уларга эришишнинг реал механизмлари баёни ташкил этди. Қолаверса, Мурожаатномада илгари сурилган ташаббусларнинг аксариятига ўтган бир йил давомида ҳуқуқий, иқтисодий, маърифий ва маънавий замин — пойдевор тайёрланган бўлса, бошланган янги йилнинг биринчи кунидан эътиборан кўплаб ғояларнинг ҳаётдаги татбиғини ҳам кўра бошладик.
Президентимиз ўзининг қатор чи­қиш­ларида ҳар қандай ҳаракат, исло­ҳотнинг пировард мақсади бўл­миш бир муҳим тамойилни қатъий уқтирмоқда: “Халқимиз эртага эмас, узоқ келажакда эмас, айнан бугун ўз ҳаётида ижобий ўзгаришларни кўришни истайди. Бизнинг меҳнаткаш,  оқкўнгил, бағрикенг хал­қи­миз бунга тўла ҳақлидир”.
Агар Юртбошимизнинг ушбу лавозимда иш бошлаганидан буён ўтган давр ичидаги фаолиятига синчиклаб назар ташласак кўрамизки, у киши олға сурган бирор ғояси, ташаббуси, даъвати шунчаки чиройли сўз бўлиб қолиб кетишини хоҳламайди, ундай ҳавойи, мағзи пуч сўзларни айтмайди ҳам. У ёхуд бу ташаббусни илгари сурар экан, унинг охирига қадар ҳаётга тўлиқ татбиқ этилишига, бунинг учун барча зарур ресурсларнинг сафарбар қилинишига, энг муҳими эса, бундан халқ — оддий одамлар манфаат кўришига эришади. Бу, масалан, бутун республика бўйича тез тиббий ёрдам хизматини тартибга келтириш бўладими, кам таъминланган, ногирон ва ёрдамга муҳтож аҳоли қатламларининг уй-жой муаммоларини ҳал қилиш бўладими ёхуд ўн йиллардан буён шу юртда яшаб, унинг фуқароси бўлиш йўлида орзуманд кишилар истагини қондиришми — барча-барча соҳадаги аниқ самараларни кўрмаслик, эътироф этмаслик мумкин эмас.
Қолаверса, 2016 йилнинг охирги чораги ва 2017 йилнинг дастлабки ойларида мамлакатнинг беистисно барча ҳудудларига амалга оширилган ташрифлар пайти тақдимномаси ўтказилган янги-янги корхоналарнинг кетма-кет ишга туширилаётгани, ижтимоий-маданий объектлар барпо этилиб, халқимиз фойдаланиши учун топширилаётгани — мана шу ҳақиқатнинг ёрқин далилларидир.
Ўзбекистон Президенти 2018 йилни “Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили”, деб эълон қилар экан, бу тўхтамга келинишини шундай изоҳлади: “Замон шиддат билан ривожланиб бораётган ҳозирги даврда ким ютади? Янги фикр, янги ғояга, инновацияга таянган давлат ютади”.
Аввало, йилнинг номланишига эътибор берайлик. Демак, шиддатли замон шунчаки тадбиркорликни эмас, фаол тадбиркорликни, янгиликларга асосланган ишбилармонликни талаб этмоқда. Бу шундай тадбиркорлик бўлмоғи лозимки, унинг асосини ишнинг юқори унумдорлиги, маҳсулот ёхуд хизматнинг юксак сифати, товарнинг нафақат ички бозорда, балки ташқи бозорда ҳам харидоргирлиги ташкил этади. Бошқача айтганда, энди фақат пахта толасини, газ ва сабзавотни шунчаки хомашё ҳолида экспорт қилиш эмас, улардан замонавий товарлар тайёрлаб сотиш, қолаверса, юртимиз заминида етиштириладиган минглаб хил зираворларни қайта ишлаб, хориждаги энг нозик дидли харидорни ҳам қониқтирадиган шаклу шамойилда бозорга чиқаришга тўғри келади. Бунинг учун эса, Юртбошимиз Қишлоқ хўжалиги ходимлари кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида уқтирганидек, фермер астойдил китоб ўқимоғи, ўз соҳасига оид энг сўнгги янгиликлардан хабардор бўлмоғи, аграр тармоқ илм-фан ютуқлари асосида ривожланмоғи даркор.
Дарҳақиқат, яқин-яқинларгача ўзбек­нинг деҳқони йил — ўн икки ой ер титкилаб яратган пахтасини, мевасига боласининг оғзи тегмай каллакланган тут барги бериб етиштирган пилласини сотиш эвазига топилган танқис валютани ўз қўлимиз билан хорижга чиқариб, эвазига тиш кавлагичу қулоқ тозалагичдек майда-чуйдаларни келтирганимиз ҳеч кимга сир эмас.
Бинобарин, инновацион ғоя ва технология­лар деганда фақат техник ишлаб чиқариш, саноат ва қишлоқ хўжалиги тармоқларига жорий этиладиган янгиликларни эмас, балки ҳаётнинг беистисно барча соҳаларида янгича усул ва услублар қўлланилишини тушунмоғимиз керак. Бу борада ҳам узоққа бормай, биргина ҳаётий мисол билан чекланамиз: 2018 йил январининг дастлабки кунларидан эътиборан бутун мамлакатимизда Тезкор давлат хизматлари агентлиги шохобчалари томонидан аҳоли мурожаатлари бир жойнинг ўзида тўкис-тугал кўриб чиқилиб, қисқа муддатда тегишли жавоб беришнинг самарали усули йўлга қўйилди.
Энди ўзимизга бир тасаввур қилайлик: биргина шу янгиликнинг амалга жорий этилиши билан миллионлаб фуқаронинг қимматли вақти, маблағи, асаби тежалиши, демакки, ­уларнинг ҳаётдан, давлатдан рози бўлиб, кайфияти баланд юришини қандай қиймат билан ўлчаб бўлади? Халқнинг айнан бугун ўз ҳаётида ижобий ўзгаришларни кўриш истагининг ижобати шу ва шунга ўхшаш савобли ишлар туфайли вужудга келади, десак, бизнингча, ҳақиқатни айтган бўламиз.
Президент ўз Мурожаатномасида, юқорида таъкидланганидек, халқ ва мамлакат ҳаёт­и­нинг беистисно барча соҳаларини ўзида қам­раб олган бешта устувор йўналиш бўйича сўзсиз амалга оширилиши лозим бўлган вазифаларни аниқ белгилаб берди. Ҳар бир йўналиш ўзида мужассам этган ишлар кўлами шу қадар кенг ва ранг-барангки, бошланган йилда, Юртбошимиз таъкидлаганидек, ўтган 2017 йилдагидан ҳам кўра шиддатлироқ, кўпроқ ва самаралироқ ишлашимиз талаб қилинади. Зеро, бундан бошқа йўл ҳам йўқ. 
Агар халқ ўзининг буюк келажагини бугундан бошлаб қурмоқни, кўрмоқни истаса, фарзандлари қачонлардир олис келажакда эмас, шу кунларда тўқ ва фаровон, тинч ва осойишта, бир сўз билан айтганда, бахтли яшашини хоҳласа, демак, ҳар бир ишда фаол бўлиши, янги ғояларни дадил олға суриши, улар рўёби учун тинимсиз ҳаракат қилиши талаб этилади. Бу фазилатлар эса Ўзбекистон халқининг табиатида, қонида, тану жонида доимо бўлган, бундан кейин ҳам ўзини баралла намоён қилажак.
...Биз мўъжаз мақоламизга юқоридаги сарлавҳани бежизга танлаганимиз йўқ. Агар Ўзбекистон Президентининг Олий Мажлисга, у орқали эса бутун мамлакат аҳлига йўллаган Мурожаатномаси сатрлари қаърига сингган маънога эътибор берсак, унда халқимизнинг ўзидек тўғрилик ва ҳалоллик, очиқлик ва самимийлик, адолатлилик ва эртанги кунга ишонч барқ уриб турганига гувоҳ бўламиз. Бу улуғ ҳақиқат Юртбошимизнинг ўз халқига айтган мана бу сўзларида ҳам яна бир бор тасдиғини топди: 
“Ўзимиз ўзимизга хиёнат қилмасак, ўзимиз ўзимизни алдамасак, ҳалол-пок бўлиб меҳнат қилсак, мен аминман, кўзлаган барча марраларимизга албатта етамиз”.

Ма£сад ва 
	манзилимиз 
		мо¥ияти
Президентимиз 
Шавкат Мирзиёевнинг 
Олий Мажлисга 
Мурожаатномасидан
Барчамиз бир ҳақиқатни унутмаслигимиз керак: қонуннинг бирдан-бир манбаи ва муаллифи том маънода халқ бўлиши шарт. 
Ҳар бир қонун лойиҳаси юзасидан фикр ва таклифларни қуйидан — фуқаролардан, жойлардаги халқ депутатлари Кенгашларидан олиш тартибини кенг жорий этиш зарур. Қонунларни қабул қилиш жараёнида уларни аҳоли ўртасида ҳар томонлама муҳокама қилиш тизимидан самарали фойдаланишимиз керак.

Жамиятимиз ҳаётида демократик прин­цип­ларни мус­таҳ­камлашда оммавий ахборот воситалари муҳим ва таъсирчан омил ҳисобланади. Бу борада чинакам профессионал замонавий журналистикани шакллантириш, хусусан, нодавлат оммавий ахборот воситаларини, ахборот ва таҳлилий Интернет сайтларни молиявий қўллаб-қувватлашга эътибор қаратиш, бунинг учун алоҳида давлат фондини тузиш мақсадга мувофиқ. 

Юртимизда тадбиркорлик нима учун кутилган даражада ривожланмаяпти? Чунки бу соҳа вакилларини асоссиз равишда текшириш ҳолатлари кўп. Очиғини айтганда, тадбиркорликнинг эркин ривожланишига ўзимиз – давлат идоралари йўл қўймаяпмиз. Ҳеч кимга керак бўлмаган тартиб-таомиллар ҳамон сақланиб қолмоқда, жойларда кўпгина амалдорлар фақат ўз шахсий манфаатини ўйлаб иш кўрмоқда. 
Бу ҳақда гапирганда, машҳур давлат ва сиёсат арбоби Уинстон Черчиллнинг бир гапи беихтиёр эсга тушади. Қаранг, у нима деб ёзган экан: “Баъзилар тадбиркор деганда соғин сигирни, фақат саноқли одамларгина тадбиркор деганда оғир аравани тортаётган меҳнаткаш отни тушунади”. 
Ўйлайманки, бу гапларнинг нақадар тўғри эканига изоҳ беришнинг ҳожати йўқ. 

Биз бир нарсани унутмаслигимиз керак: ҳар бир бино, у боғча бўладими, шифохона бўладими, ўз асосий вазифасини бажаришдан ташқари, кўриниши билан одамларнинг кайфиятига ҳам бевосита таъсир этади. Шу сабабли ҳудудларда қурилиши режалаштирилаётган ижтимоий объектларни лойиҳалаштиришда эски қолиплардан воз кечиб, инновацион ёндашувларни жорий этиш зарур.

Янги 
йил 
яхши 
йил 
б´лсин!

Сай±ра ХОДЖАЕВА,
“Демократия ва инсон µу³у³лари” институти 
директори, юридик 
фанлар номзоди
— Ўтган 2017 йил янгиликларга бой бўлди. Мамлакатимизда бир йилда асрга татигулик ишлар амалга оширилди. Иқтисодиётдаги ижобий ўзгаришлар, бир йилда олтмиш миллиард АҚШ долларлик сармоя кирганлиги, Ўзбекистоннинг сиёсий майдондаги нуфузининг кескин ошганини, Марказий Осиё ва бошқа давлатлар билан алоқаларимиз тикланиб, мустаҳкамланаётганининг, қолаверса, халқимизнинг кайфияти ўзгарганининг гувоҳи бўлаяпмиз. 
Бизнинг “Демократия ва инсон ҳуқуқлари” институтимиз ҳам­ нодавлат ва нотижорат таш­ки­лотлигига қарамасдан, фу­қа­роларимизнинг ҳуқуқий маданиятини юксалтиришда, қабул қилинган янги қонунлар ва Президент фармонларини тарғиб этишда ўзининг муносиб ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилди.
Мамлакатимизда 2017 йилда амалга оширилган шиддатли ислоҳотлар 2018 йилда ҳам янада қатъият, шижоат асосида, юксак марраларни кўзлаб давом эттирилишини Президентимизнинг мамлакатимиз тарихида илк бор, янги амалиёт сифатида Олий Мажлисга мурожаатнома шаклидаги дастурий маъруза билан чиқишларидан тушундик. Мазкур Мурожаатномада олдимизда янада улкан ва масъулиятли вазифалар турганини англадик. 
Мурожаатномада илгари сурилган барча фикрлар, ғоялар, ташаббуслар ягона эзгу мақсад — фуқароларимиз учун фаровон турмуш шароити яратиш, юртимизни ҳар томонлама тараққий эттиришга йўналтирилганига яна бир бор амин бўлдик.
 2018 йил “Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили”, деб эълон қилинди.
Мурожаатда, қисқа қилиб айтганда, Президентимиз ўта куюнчаклик ва ватанга садоқат руҳидаги — “энди баҳони халқ беради”, “адолат, адолат, яна бир марта адолат”, “одамлар эндигина бизга хайриҳоҳ бўлишни бошлади”, “эл-юртимиз фаоллиги ошди”, “жойида вазиятни била туриб, кўра туриб кўрмасликка олинган”, “70 фоиз мурожаатлар аёллар томонидан эканлиги ташвишланарли ҳолат”, “маънавият, маданият ва ақл керак”, “халқимиз эртага, келажакда эмас, бугун яхши яшаши керак”, “онани рози қилсак, Худо ҳам ишлармизнинг ривожини беради”, “ҳамма китоб ўқиши керак”, “боболармиз руҳини ҳеч ким шод этиб яхши китоблар ёзгани йўқ” каби аччиқ сўзлари барчамизни мутлақо янгича дунёқараш ва амалий ҳаракатлар сари ундайди.
Энг муҳими, барчамизда масъулият ва вазифаларимизни сид­қидилдан, фақат ва фақат халқ манфаати йўлида бажаришни талаб этади.
Мурожаатнома асосида белгиланган вазифалар ижросида янада фаол бўлишимиз лозимлиги, халқимиз учун Президентимиздек фидойилик, жонкуярлик билан ишлашимиз лозимлигини, бизга фақат ва фақат халқ баҳо беришини англадик.
Фурсатдан фойдаланиб, институт жамоаси ва экспертлари номидан, барча юртдошларимизни Янги 2018 йил билан чин дилдан қутлаймиз ва олдимизда турган улкан вазифаларни бажаришда Президентимиз атрофида бир тану бир жон бўлиб, бир ёқадан бош чиқариб, юртимиз равнақи учун ҳормай-толмай ишлашларига чақираман.
Афв этиш 
кучлилар 
фазилатидир
Бағрикенглик ва кечиримлилик — халқимизга хос хусусиятлардан биридир. Президентимиз томонидан Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 25 йил­-
лиги арафасида судланганларни афв этиш тўғрисидаги Фармоннинг қабул қилиниши ҳам ана шу кечиримлиликнинг яққол ифодасидир. Мамлакатимиз тарихида биринчи марта турли ҳолатларда жиноят содир этган, қилган қилмишидан чин дилдан пушаймон бўлган ва тўғри йўлга кирган, тураржойи ва жазони ўташ муассасаларида ижо­бий тавсиф олган 956 нафар шахс жазони ўташ колонияларидан озод этилди. 
Шу вақтгача ҳар йили амнистия акти эълон қилиниб, бу ҳужжат озодликка чиқариладиган шахсларнинг аниқ гу­руҳини белгиламасди. Амнистия тўғ­­рисидаги ҳужжатда фақат жиноят­ тур­лари кўзда тутилиб, озодликка чиқариладиган шахслар ҳужжат ижросини таъминлаш чоғида аниқланарди. 
Амнистия актидан фарқли тарзда афв этиш масаласини ҳал этишдан олдин ҳар бир маҳкумнинг шахси, улар томонидан содир этилган қилмишнинг ижтимоий хавфлилик даражаси, содир этилиш ҳолатлари ва унинг оқибатлари, етказилган зарарнинг қопланганлиги, жабрланган томон ва жамоатчилик муносабатлари ҳар томонлама ва пухта ўрганиб чиқилади. Шу мақсадда 2017 ­йил 29 сентябрда “Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлигининг йигирма беш йиллиги муносабати билан жазони ижро этиш муассасаларида жазо ўтаётган маҳкумларни авф этиш ҳақидаги материалларни тайёрлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармойиш қабул қилинди. 
Фармойишга мувофиқ, ҳуқуқни му­ҳо­фаза қилувчи органлар, судлар, жамоат ташкилотлари вакилларидан ибо­рат ишчи гуруҳлар Ўзбекистон Рес­публикаси Президенти ҳузуридаги Афв этиш масалалари бўйича комиссия билан ҳамкорликда жойларга чиқиб, ҳар бир маҳкум билан якка тартибда суҳбатлашиш орқали уларнинг шахси ўрганиб чиқилди. Жиноятдан жабр кўрганлар, жамоатчилик ва маҳкум яшаган маҳаллада истиқомат қилувчиларнинг фикрлари атрофлича ўрганилди. Натижа эса маълум – 2 700 нафар шахсни афв этиш ҳақидаги Фармон имзоланди. Мазкур Фармоннинг имзоланиши Президентимиз ташаббуси билан давлат ва жамиятнинг барча соҳаларида амалга оширилаётган демократик ўзгаришлар инсонпарварлик тамойилига асосланганлигидан далолат беради. 
Амнистия ва афв этиш ўртасида бирмунча тафовутлар мавжуд. Прези­дентимиз Конституциямиз қабул қи­линганининг 25 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузасида бу ҳақда шундай дейди: “...олдиндан чуқур ўйламасдан туриб жавобгарликдан ­озод қилишни белгилаш қилмишига пушаймон бўлмаган, етказилган зарарни тўлиқ қопламаган шахслар ҳам аманистия доирасига кириб қолишига сабаб бўлган. Бу масалада, минг афсуски, коррупция ҳолатлари ҳам бўлган, деб айтсак, тўғри бўлади... Бу эса амнистия­га тушган кимсаларда жазони ҳис этмаслик, бизга ҳамма нарса мумкин, деган нотўғри кайфиятнинг шаклланишига олиб келган”.
Илгари амнистия акти Президент Фармони асосида қўллаб келинган бўлса, 2005 йилдан Ўзбекистон Президенти тақдимномаси асосида Олий Мажлис Сенати томонидан эълон қилиб келинган. 2009 йилга қадар амнистия акти тергов ва суд органлари томонидан қўлланган бўлса, эндиликда ушбу ваколат фақат судларга ўтказилди. 
Ўзбекистон Республикасининг 2008 йил 22 декабр­даги Қонуни асосида Жиноят-процессуал кодексига ишни судга қадар юритиш босқичида амнистия актини судлар томонидан қўллаш тартибини белгиловчи янги 63-боб киритилди. Ушбу Қонун қабул қилингунга қадар амнис­тия актини қўллаш тартиби бирор-бир қонунда белгиланмаган, бу эса мазкур актни қўллашда турли тушунмовчилик ва қийинчиликларни келтириб чиқармоқда эди. Ушбу боб алоҳида тоифада кўриладиган ишлар турини яна биттага кўпайтирди. Амнистия актини фақат судлар қўллаши ҳақидаги қоиданинг қонунда белгиланиши Ўз­бекистон Республикаси Конституциясининг моҳиятидан келиб чиқади ҳамда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркин­лик­лари ҳимояси самарадорлигини таъминлайди. 
2016 йилда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати томонидан қабул қилинган амнистия акти асосида уч ойлик муддатда 39 748 нафар шахс жиноий жазодан озод қилинган эди.  
Амнистия актини қўллаш судлар ваколатига ўтган бўлса-да, лекин амалиётда турли муаммолар айрим ҳолатларда учраб турарди. Масалан, ушбу тоифадаги ишлар юзасидан амнистия актини айбланувчи ёки судланувчининг ўзи, унинг ҳимоячиси ариза ва илтимоснома билан мурожаат қилиши, шундан сўнг кутилаётган натижага эришиш учун бир неча жараёнлардан ўтиш лозимлиги,  бу эса, фуқароларнинг  оворагарчилигига сабаб бўлган. Шунингдек, амнистия актига кўра, тергов органлари томонидан тугатилиши лозим бўлган ва амнистия акти кучга кирган кунда мазкур органлар иш юритувида бўлган жиноят ишлари судларга тааллуқли эмас. Иш ­амнистия актини қўллаш тартибига хилоф равишда судга юборилган ҳолларда, судья­ ишни Жиноят-процессуал кодекси 395, 396-моддаларига мувофиқ, Жиноят-процессуал кодекси 385-моддаси талабларини бажариш учун прокурорга қайтарилиши керак. Жиноят бир гуруҳ шахслар томонидан содир этилиб, улардан айримларига нисбатан иш тергов органи томонидан амнистия актига асосан тугатилиши лозим бўлган ҳолларда ҳам суд шундай қарор қабул қилиши белгиланган. 
Амалиётда айрим муаммолар учраб турарди, жумладан, амнистия актини қўллаш учун гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчининг розилигини олиш масаласини ҳал этишда у ўз айбини бўйнига олиб, ариза ёздирилгандан ке­йин қўлланилади. Бу ҳам инсонпарварлик принципларига мувофиқ эмас. 
Қонунга кўра, амнистия актини қўл­лаш учун айблов томонининг, шу жум­ладан, жабрланувчининг розилигини талаб этилмайди. Амнистия акти қўл­ланилганлигига рози бўлмаган айблов томони тегишли орган қарори устидан умумий асосларда шикоят (протест) бериши мумкин. Бу ҳам амалиётда кўплаб муаммоларни келтириб чиқармоқда. Ма­салан, бир жиноят иши бўйича айб­ланувчи қўшниси билан гап тортишиб қолган, иккиси уришиб кетган, натижада, бир шапалоқ урган шахс айбланувчи, деб топилиб, тўрт йил озодликдан маҳрум этилди. Унга нисбатан амнистия қўлланилмади. Иккинчи мисолимизда, Жиноят кодекси 266-моддаси бўйича йўл-транспорт ҳодисаси оқибатида жабр­ланувчи ҳаётдан кўз юмиб, унинг тўрт нафар вояга етмаган фарзанди қолиб кетди. Айбланувчи эса амнис­тия актига асосан жазодан қутилиб қолишини олдиндан билиб, жабрланувчининг оиласидан, ҳаттоки, узр сўрашни ўзига эп кўрмади ва осонликча жазодан қутилиб қолди. Бу каби ҳолатлар халқда амнистияга нисбатан турли норозилик кайфиятларини юзага келишига сабаб бўлмоқда. Чунки бир шапалоқ урган шахс тўрт йил озодликдан маҳрум қилиниб, одам ўлдирган шахсга амнис­тия акти қўлланилиб, ҳеч қандай жазосиз суд залидан озод қилинишини қандай тушуниш мумкин? Бу инсонпарварлик тамойиллари ва жазонинг адолатлилиги принципларига зид эмасми?
Жиноят ишининг амнистия акти асо­сида тугатилиши жиноят натижасида етказилган мулкий зиённи қоплаш тўғрисидаги масаланинг жиноят процессида ҳал этилиши имкониятларини инкор этади. Чунки жиноят ишида фуқаровий даъво мавжуд бўлганда суриштирув, тергов органи ёки суд амнис­тия акти асосида жиноят ишини тугатиш тўғрисидаги қарор, ажримда даъво кўрилмасдан қолдирилганлигини кўр­сатади. Айни пайтда, Жиноят-процессуал кодекси 276-моддаси, бешинчи қисмига мувофиқ, манфаатдор шахс­ларга бундай даъвони фуқаролик судига тақдим этиш ҳуқуқи тушунтирилади. Амалиётда бундай даъволар фуқаролик судига тақдим этилганда, даъво юзасидан мулкий зиённи қоплаш масалалари ижобий ҳал этилмаслик ҳолатлари учраб турарди.
Хулоса қилиб айтганда, афв этиш ва амнистия акти инсон ҳуқуқ ва эркинлик­лари ҳимоясини таъминлаш самарадорлигини оширишга хизмат қилувчи муҳим институтлар ҳисобланади. Амнистия сон жиҳатдан, афв эса сифат жиҳатдан устунлик қилади. Аммо амнистия қўллашда, юқорида тилга олинганидек, кўп ҳолларда жабрланувчи ва фуқаровий даъвогарларнинг ҳуқуқлари поймол бўлади, моддий зиённи ундириш масалалари ҳал этилмай қолади, баъзи ҳолатларда инсонпарварлик ва жазонинг адолатлилиги принцип­лари бузилади. Афв этиш тўғрисидаги ҳужжат эса амнистияга қараганда бирмунча мукаммал, чунки у муайян шахсга тегишли кўплаб маълумотларни ўрганиш, текшириш ва жамоатчилик, қолаверса, ўша жабрланувчининг ҳам  фикрини инобатга олган ҳолда қабул қилинади. Шу ўринда Президентимизнинг қуйидаги сўзларига эътибор қаратиш жоиз: “Мен бундан ҳам кўпроқ одамни афв этишга тайёр эдим, лекин жамиятимиз ҳали бунга тайёр эмас. Бунинг учун жамиятимизда афв этилаётган маҳкумларни кафилликка олиш муҳити ва масъулия­ти тўла қарор топиши керак”. Демак, галдаги вазифалар аниқ — яқин фурсат ичида маҳкумларни кафилликка олиш муҳити ва механизмини такомиллаштириш устида тинимсиз ишлаш ҳамда бу борада изланишлар олиб бориш афв этиладиган маҳкумлар сони ортишига хизмат қилади.

Гулчеҳра ТЎЛАГАНОВА, 
Тошкент давлат юридик 
университети профессори, 
юридик фанлар доктори

Нур 
минбарига 
элтгувчи 
савоб
ПРЕЗИДЕНТИМИЗ Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 25 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузасини бошидан охирига қадар синчик­лаб диққат қилсак, унинг бутун мазмун-моҳиятидан қуйидаги эзгу мақсад балқиб турганини кўрамиз: “Одамларимиз ислоҳотлар самарасини келажакда эмас, балки бугун ўз ҳаётида ҳис этишлари зарур”.
Таъкидлаш керакки, бу тарихий маърузада, аввало, ва асосан оддий одамлар ҳаёти мазмунини белгиловчи энг муҳим соҳалар, айни жабҳаларда йиғилиб қолган муаммолар ҳамда уларнинг самарали ечими масаласи кун тартибига, 2018 йил тартибига қўйилди. Зеро, давлат ва жамият бошқаруви тизимини замонга мос тарзда такомиллаштириш, суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини сўзсиз таъминлашдан тортиб, мажбурий меҳнатни тақиқлаш ёхуд тадбиркор йўлига тўсиқ бўлишни давлат сиёсатига хиёнат, деб қабул қилинишигача — барча-барча масалалар, охир-пировардида, сизу биздек миллионлаб фуқаролар манфаатининг ҳимоясига қаратилгани билан қимматлидир. Маъруза қамраб олган масалалар кўламдорлиги, уларнинг ҳар бири тўғрисида жиддий муҳокама юритиш лозимлигидан келиб чиқиб, биз Юртбошимиз эътиборимизни қаратган бир муҳим йўналишдаги ўзгаришлар талқини билан чекланамиз.
Аввало, фуқароларнинг биргина ижтимоий ҳуқуқларини таъминлаш йўлида бир йил давомида амалга оширилган ишлар кўламига диққат қаратайлик: 
— қишлоқ врачлик пунктлари негизида 800 га яқин оилавий поликлиника, 400 дан зиёд тез тиббий ёрдам шохобчалари ташкил этилди, тез тиббий ёрдам хизматлари 1 минг 260 та махсус транспорт воситаси билан таъминланди. 300 дан ортиқ мактабгача таълим муассасаси таъмирдан чиқарилди;
— кам таъминланган, уй-жойга муҳтож 1 минг 200 дан ортиқ ногирон фуқароларга арзон уй-жойлар ажратилди;
— шу тоифаларга мансуб фуқароларга 7 мингдан ортиқ протез-ортопедия воситалари, 6 минг 500 дан зиёд ногиронлик аравачалари, 1 минг 600 га яқин эшитиш аппаратлари бепул берилди;
— ногиронлиги бўлган ва нафақа ёшидаги фуқароларнинг даволаш-профилактика муассасаларида бепул даволаниши учун 23 минг 500 га яқин йўлланма ажратилди.
Бир қисмигина келтирилган ушбу рақам­лар ўзида мужассам этган маъноларга энди яқинроқдан, кўнгил кўзи билан разм солайлик. Масалан, тез тиббий ёрдамга муҳтож одам, унинг яқинлари тушиб қоладиган ҳолатни узоқ изоҳлаб ўтиришнинг ҳожати бўлмаса керак. Шундай вазиятлар бўладики, ё ўша шохобча жойлашган манзил узоқлиги ­ёхуд унинг ихтиёридаги автомобилнинг носозлиги сабаб йўқотиладиган бир неча дақиқалар инсон ҳаётини қутқариб қолиш имкониятини йўққа чиқариши мумкин. Буни яқиндан ҳис қилган мамлакат раҳбари президентлик фаолиятининг биринчи кунидан эътиборан мазкур соҳага зарур барча шарт-шароитни бутун республика миқёсида бир хил тарзда яратиш ҳаракатини бошлади, бу йўлда юқорида таъкидланган амалий ишларга бош-қош бўлди. Ўзимизга бир тасаввур қилайлик: шу эзгу ­амаллар туфайлигина неча-неча инсон ҳаёти сақлаб қолинди, қанча оилалар бошидан не турли ташвишлар ариди.
“Ўзбекистон 24” телеканали, “Ахборот” ва “Давр” теледастурларидан деярли ҳар куни кўрмоқдамиз: мамлакатнинг беистисно барча вилоятларида арзон уй-жойлар қурилиб, уларнинг дастлабкилари, аввало, ногиронларга, кам таъминланган, ёрдамга муҳтож оилаларга тақдим этилмоқда. Неча ўн йиллар давомида тор ҳовлиларда, бетон деворли эски квартираларда тиқилишиб яшашга мажбур минглаб оилалар ўзининг янги, ёруғ, шинам уйига кўчиб киряпти. Бугунги бозор иқтисодиёти шароитида бу оилаларнинг ўз кучи ва маблағи ҳисобигагина уй-жой тиклаб, рўшноликка чиқиши осонмиди? Агар топган-тутганини қачондир қуриладиган ёки сотиб олинадиган уйга йиғадиган бўлса, оилада ўсаётган бола-чақасининг моддий ва маънавий таъминоти не ҳолга тушар эди? 
Бу оғир, ҳаётий муаммоларни ичдан ҳис қилган Президентимиз “кўмак ва ёрдамга муҳтож инсонлар, ногиронлиги бўлган шахс­ларнинг тўлақонли ҳаёт кечиришлари учун муносиб шароит яратиб бериш масаласига давлатимиз ва жамиятимиз томонидан ус­тувор аҳамият қаратилиши”ни яна бир бор таъкидладики, бу эзгу ғоялар реал ҳаётда ўзининг амалий тасдиғини топмоқда.
Очиғи, оилада эр-хотин, катта фарзандлар ишлаб пул топиб ҳам йилда бир марта санаторийда дам олиш ёхуд курорт муассасасига бориб ҳордиқ чиқаришга ё ҳафсала қилмаслиги ёки “фалонча маблағ”ни кўзи қиймаслиги мумкин. Ўзбекистон ҳукумати эса бир йил ичида 23 минг 500 нафар ногиронлиги бўлган ва нафақадаги фуқаросига ўша сиҳатгоҳларга бориб, эмин-эркин дам олиши, соғлиғини тиклаши, бир сўз билан айтганда, ўзининг азизлигини ҳис қилиши учун бепул йўлланма ажратмоқда. Энди бу савобли юмушлар натижасини бирров кўз олдимизга келтирайлик: йилнинг ҳар турли фаслида, ўзига қулай вақтда сандиқдаги оҳорли кийим-бошини кийиб санаторийга йўл олган, у ердаги беминнат хизматдан, инсоний эътибордан кўнгли кўтарилган отахон ва онахонларнинг дуосини Яратган эшитмайдими? Албатта, ­эшитади, ажру савобини бехато беради!
Зеро, ҳуқуқий меросимиз хазинасидан ўрин олган марҳаматларида келтирилишича, Оллоҳнинг, инсонлар эҳтиёжини таъминлаш учун яратган шундай бандалари борки, уларни ҳеч қачон жаҳаннам азоби билан жазоламасликка қасамёд қилгандир. Қиёмат куни бўлганда улар учун нурдан минбарлар қурилади. Бошқа инсонларнинг бошлари ҳисоб беришдан чиқмаётган бир вақтда улар бу нур минбарларда Оллоҳ билан суҳбатлашиб ўтиришади”.
Ўзбекистон Президенти ўз маърузасида бу сингари ишлар бир кунлик, бир марталик эмас, мунтазам давом этиши зарурлигини таъкидлар экан, Сизу бизга қуйидагича мурожаат қилди: “Бундай савобли ишларни рўёбга чиқаришда жамоатчилигимиз, бутун халқимиз, албатта, фаол иштирок этади, деб ишонаман”.
Бу юксак ишонч, эзгу даъватга жавобан ҳар биримиз қўлимиздан келган яхшиликлар бошини тутсак, жонажон Ватанимиз янада фаровон, она халқимиз бахту иқболи баркамол бўлиши шубҳасиздир.

Гулнора НОСИРХЎЖАЕВА,
Тошкент давлат юридик 
университети доценти, 
фалсафа фанлари номзоди
Юксак ¥у£у£ий таълим-тарбия
малакали кадрлар тай±рлашнинг муµим мезони
МАМЛАКАТИМИЗДА жамиятни демок­ратлаштириш ва модернизациялаш, иқти­содиётни эркинлаштириш ҳамда ривожлантириш кўп жиҳатдан юридик таълимни такомиллаштиришни, юридик кадрлар тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини оширишни бугунги кун талаблари даражасига кўтариш, замонавий мукаммал юридик таълим тизимини шакллантиришни талаб этади. Шу боисдан ҳам, мамлакатимизда таълимга, хусусан, ҳуқуқий таълим масалаларига давлат сиёсатининг муҳим йўналишларидан бири сифатида эътибор берилаётганлиги бежиз эмас. 
2017 йил 22 декабрь куни Президентимиз Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига Мурожаатномасида ҳам мамлакатимизда юри­дик кадрларни тайёрлаш ҳолатига ало­ҳида тўхталиб, қуйидагиларни куюнчалик билан таъкидлади: “...биз ҳуқуқий демократик давлат қураётган эканмиз, ҳар томонлама билимли, юқори малакали, халқаро стандартларга жавоб берадиган, ўз касбининг ҳақиқий фидойиси бўлган  ҳуқуқшунос кадрлар тайёрлаш ишларини  такомиллаштиришимиз керак...”.
 Таъкидлаш зарурки, ҳуқуқий таълим тизимида ўрта махсус юридик таълим муассасаларининг ҳам ўрни ва роли каттадир. Албатта, ушбу вазифа ва талабларни бажаришда ўрта махсус юридик кадрлар тайёрлашга ихтисослашган Тошкент юридик коллежи жамоаси зиммасига ҳам жиддий масъулият юклайди.
Сўнгги йилларда Тошкент юридик коллежи фаолиятида йўл қўйилган хато ва камчиликлар ўқув-тарбия жараёни сифати пасайиб кетишига олиб келди. Коллежда хулқи ёмон ўқувчилар билан алоҳида ишлашга юзаки ёндашилгани, ўқувчиларнинг маънавий ва интеллектуал фазилатларини, ижтимоий фаоллигини ошириш бўйича ота-оналар билан номигагина суҳбат ўтказилгани, ўқувчиларнинг маънавий ва интеллектуал сифатларини мустаҳкамлашда, уларнинг ижтимоий фаоллигини оширишда ота-оналар билан ўзаро амалий ҳамкорликнинг талаб даражасида эмаслиги ҳам бир қатор кўнгилсиз воқеаларнинг содир бўлишига сабаб бўлди.
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 10 ноябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг Тошкент юридик коллежида ўқув-тарбия жараёнини ташкил этиш ва унинг мазмунини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилиниши ўрта махсус касб-ҳунар таълим тизимида юридик кадрлар тайёрлашни сифат жиҳатдан янги босқичга кўтаришга хизмат қилиши шубҳасиз. Қарорга кўра, коллеж ўрнатилган тартибда белгиланадиган мутахассисликлар ва касбларни ўз ичига олган “юриспруденция” йўналиши бўйича ўрта махсус, касб-ҳунар таълими юридик кадрларни тайёрлайдиган давлат таълим муассасаси ҳисобланиши белгиланди. Яна бир муҳим ўзгариш, Тошкент юридик коллежи Тошкент давлат юридик университети тузилмасига ўтказилди. Бу эса Тошкент давлат юридик университетидаги кадрлар тайёрлаш имкониятидан коллеж ўқувчилари ҳам фойдаланишга шароит яратиб, кадрлар тайёрлашда самарали ҳамкорлик муносабатлари ривожланишига асос бўлиб хизмат қилади.
Айни пайтда, Тошкент юридик коллежида ўқув жараёнини тубдан яхшилаш, ўқувчиларни ўқитиш сифатини, маънавий-ахлоқий тарбиялаш, уларнинг ҳуқуқий маданияти ва ҳуқуқий онгини ошириш, шунингдек, коллежнинг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш бўйича Тадбирлар режаси тасдиқланди ва ҳозирда ушбу режа ижроси таъминланмоқда.
Хусусан, мазкур қарор ижросини таъминлаш мақсадида коллеж устави, Одоб-ахлоқ қоидалари, Ички тартиб қоидалари ва Гуруҳ мураббийлари фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низом ишлаб чиқилди ва тасдиқланди. 
Таълим муссасасининг асосий фаолият йўналиши бўлган ўқув жараёнини тубдан такомиллаштириш масаласига қарорда алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, ўқувчиларда тизимли фикрлаш, иш юритиш кўникмаларини ривожлантириш, процессуал ҳужжатлар тузиш қобилиятини шакллантириш, чет тиллар бўйича ўқув юкламасини ошириш назарда тутилган ҳолда ва иш берувчиларнинг замонавий тенденциялари ҳамда эҳтиёжларини ҳисобга олиб, малака талаблари, коллеж ўқув режалари ва дастурлари танқидий қайта кўриб чиқилди. Ўқувчиларнинг назарий ва амалий билимларга эга бўлиши ҳамда янги билимларни мустақил равишда эгаллаш ва улардан фойдаланиш кўникмасини шакллантиришни таъминловчи, замонавий билимларни ўзлаштиришнинг ҳақиқий даражасини аниқлаш имконини берувчи тизимни жорий этиш мақсадида ўқувчиларнинг билимини баҳолаш бўйича тамомила янгича ёндашувни белгилаб берувчи “Тошкент юридик коллежи ўқувчиларининг билимини баҳолашнинг рейтинг назорат тизими тўғрисида”ги низом ишлаб чиқилди ва тасдиқланди. Мазкур низом ушбу ўқув йилининг иккинчи ярмидан бошлаб қўлланилади. Коллежда ўқув жараёни самарадорлигини ошириш мақсадида таълим бериш методикаси ва ўқувчилар билимини баҳолаш бўйича янгича ёндашувнинг қўлланилиши ўқувчиларнинг ўз устида мустақил ишлашини талаб этади.
Шунингдек, коллеж ўқитувчиларида дарс машғулотларини казус (муаммоли вазият)лар муҳокамаси асосида юқори даражада ташкил этиш бўйича кўникмалар ҳосил қилиш ҳамда Тошкент давлат юридик университетида қўлланилаётган модуль тизими билан таништириш мақсадида семинар-треннинг ташкил этилди. Ўқув жараёни мазмунини такомиллаштириш мақсадида Тошкент давлат юридик университетида коллежнинг ўқувчилари учун юридик фанлар бўйича университетнинг етакчи педагог ходимлари иштирокида 10 дан ортиқ сайёр дарс машғулотлари ўтказилди.
Ўқув жараёнини тўлақонли ташкил этиш­ ва сифатини оширишга ҳам эътибор қаратилмоқда. Биринчи навбатда октябрь ойида мавжуд бўлган 6000 вакант соатлар 15 нафар малакали ўқитувчини ишга олиш ҳисобидан тўлдирилди. Бунда Тошкент давлат юридик университети ўқитувчи ва магистрантлари кенг жалб этилди. Умумтаълим фанлари бўйича ўқитувчилар билан таъминлашда Ўрта махсус, касб ҳунар таълими маркази томонидан ҳам амалий ёрдам кўрсатилди. Шу билан бирга 2017 йил 6-7 декабрь кунлари Тошкент юридик коллежи фаолиятини ўрганиш ва уни такомиллаштириш бўйича комиссия томонидан коллежнинг раҳбар ва педагог кадрлари аттестациядан ўтказилди. 
Қарорда мамлакатимиз ўрта махсус, касб ҳунар таълими тизимида илк бор ўқувчилар қонун ҳужжатларида белгиланган тартиб билан бир қаторда, ўқув интизоми ва коллеж ички тартиб-қоидаларини бузганлиги, шу жумладан, семестр давомида узрсиз сабабларга кўра дарсларни 74 соатдан ортиқ вақт қолдиргани, шунингдек, одоб-ахлоқ қоидаларини бузганлиги учун ҳам коллеждан четлаштирилиши мумкинлиги назарда тутилди. 
Мунтазам дарсга қатнашмайдиган, ички тартиб қоидаларига ва кийиниш маданиятига риоя қилмайдиган ўқувчилар рўйхати шакллантирилди ва улар билан алоҳида ишлаш белгилаб олинди. 
Гуруҳ мураббийларининг ота-оналар билан тизимли равишда ишлаши натижасида ҳозирда коллеж ўқувчиларининг давомати талаб даражасида таъминланмоқда.
Адлия вазирлиги, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази, Тошкент давлат юридик университети раҳбариятининг Ўзбекистон ёшлар иттифоқи билан биргаликда муҳим масалаларни муҳокама этиш учун ўқувчилар ҳамда уларнинг ота-оналари билан учрашувлари ташкил этилмоқда. Хусусан, 2017 йил 28 декабрь куни бўлиб ўтган учрашувда ўқувчилар давоматини таъминлаш, кийиниш маданияти, ички тартиб қоидаларига риоя қилиш ҳамда қолдирилган дарсларни ўзлаштириш масаласида ота-оналар билан коллеж ҳамкорлигини самарали йўлга қўйиш зарурлиги таъкидланди. Коллежда жамоатчилик асосида таълим-тарбия жараёнларини қўллаб-қувватлаш ҳамда ўрта махсус, касб-ҳунар таълимини самарали ташкил этишга кўмаклашиш  мақсадида Ота-оналар кенгаши ташкил этилди.
Хулоса сифатида айтиш лозимки, малакали юридик кадрлар тайёрлашнинг самарали тизимини яратиш давр талабидир. Шубҳасиз, мазкур қарор ва унда белгиланган комплекс чора-тадбирлар комил инсонни тарбиялашдек хайрли ишларга ишончли пойдевор бўлиб хизмат қилади. 

Восид ЭРГАШЕВ,
Тошкент юридик коллежи директори 
вазифасини бажарувчи

Меҳнатдан 
қадр 
топдим
Ҳар бир йил якунлангач ортга назар ташлаб, ­унинг сарҳисобини қиламиз. Нималарга эришдиг-у, қайси эзгу ишларни амалга оширишга улугурмай қолганимизни таҳлил қиламиз, ортда қолган даврдан сабоқ чиқарамиз. Шундан келиб чиқиб, янги йил режаларини белгилаймиз. 
Шу маънода якунланган “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили”да Ўзбекистонимиз тараққиёти янада юксалганига гувоҳ бўлдим. Шу билан бирга, ана шу юксалишларда биз деҳқон ва фермерларнинг ҳам ҳиссамиз борлигидан қувондим. 
Мустақиллигимизнинг дастлабки йилларида янги ташкил этилган деҳқон ва фермер хўжаликлари ҳақида эшитсам ёки оммавий ахборот воситалари орқали хабардор бўлсам, уларга жуда ҳавасим келарди. Қолаверса, ўзим ҳам улар сингари фермер бўлишни дилимга тугиб юрардим. Ваниҳоят, 2005 йилда ҳукуматимиз томонидан яратиб берилган кенг имкониятлардан фойдаланиб, фермерликка қўл урдим. Бу ташаббусим қўллаб-қувватланиб, “Ғайратжон Орипов” фермер хўжалигини ташкил қилдим. 
Хўжалигимиз кенгайиб кейинчалик хориждан 30 бош зотдор қорамол олиб келиб, чорвачиликни ҳам йўлга қўйдик. Шу боис “Четдан олиб келинган наслли молларни озиқлантириш, улардан наслли бузоқ олиш, маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини кўпайтириш” мавзуидаги туман семинари ҳам бизнинг хўжалигимизда ўтказилди. Бугунги кунда қорамолларимиз сони 116 тага етди. Биргина 2017 йилда 110 тонна сут соғиб олиниб, туманимиздаги мактабгача таълим муассасаларига етказиб берилди. Келгусида сутни қайта ишлашни режалаштираяпмиз. Натижада, 10-15 нафар ёшлар иш билан таъминланади.
Айни пайтда, хўжалигимиз тасарруфида 106,2 гектар экин майдони мавжуд. Поёнига етган йилда 48 гектар майдонда бошоқли дон етиштирган бўлсак, 40 гектар ерга чигит қададик. Қолган майдонда чорва озуқаси етиштирилди. Ғалла ҳосилдорлиги 60 центнер, пахтаники эса 36 центнерга етди. Албатта, даромадимиз ҳам шунга яраша бўлди. Сабаби илғор агротехника қоидалари асосида ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, тупроқ унумдорлигини оширишга, шунингдек, экинни самарали биологик усуллар билан ҳимоялашга алоҳида эътибор қаратаяпмиз. 
Бундан ташқари, тўрт йил аввал 2 гектар ерда олмадан иборат интенсив боғ ҳам ташкил  қилганмиз. Яъни, ҳар гектар ерга 1000 тупдан кўчат ўтқазгандик. Ана шу боғимиз ўтган йили тўлиқ мевага кириб, 40 тонна ҳосил олдик. Кўпгина қисмини экспорт қилиб, ундан қолганини ўзимизнинг бозорларда сотдик. Қарабсизки, шунинг ўзидан ҳам 50-60 миллион сўм даромад олдик. 
Албатта, бундай муваффақиятларга ўз-ўзидан эришаётганимиз йўқ. Меҳнатга яраша манфаатдорлик ютуқлар омили бўлиб хизмат қилмоқда. Бугун фермер хўжалигимизда 55 нафар киши иш билан таъминланган. Уларнинг ойлик иш ҳақи 350-400 минг сўмдан иборат бўлаяпти. Қолаверса, ғалла мавсумида ҳар бир ишчига тарқатилган буғдой ўртача 500 килограммдан 1,5 тоннагача тўғри келди. Энг муҳими, ишчиларимиз учун ҳар куни бепул иссиқ овқат ташкил қилинган.
Фермер хўжалигимиз қошида ошхона, суратхона, телефон таъмирлаш устахонаси ва автомобилларга техник хизмат кўрсатиш шохобчаси ҳам бор. Ҳозир уларда 14 нафар ёш иш билан таъминланган.
Шуни мамнуният билан айтмоқчиманки, 2017 йил мен учун унутилмас бўлиб қолди. Чунки юртимизда биринчи маротаба нишонланган Қишлоқ хўжалиги ходимлари куни байрамида давлатимизнинг юксак мукофоти — “Дўстлик” ордени билан тақдирландим. Ана шу қувончли дамларда меҳнатдан қадр топганимни тўла ҳис қилдим. Ишонасизми, ўша куни хонадонимизда тўй бўлиб кетди. Энг эътиборлиси, мазкур байрам тантанасида Президентимиз “Деҳқон деганда, бепоён далалар, боғу роғлар, дастурхонимиздаги турли ноз-неъматлар, тўй-томошалар, хурсандчилик кунларимиз, бутун ҳаётимиз кўз олдимизда намоён бўлади. Шу маънода, деҳқон бу — ҳаётнинг бақувват устуни, тирик­ликнинг мустаҳкам таянчи, десак, ҳеч муболаға бўлмайди”, дея бизга юксак ҳурмат ва ишонч билдирди. Давлатимиз раҳбарининг бу сўзлари келгусида ҳам катта ғайрат-шижоат ва фидойилик билан меҳнат қилишимизга ундайди. Шундай экан, биз деҳқон ва фермерлар эл-юрт равнақи ҳамда фаровонлиги йўлида тер тўкишдан асло чарчамаймиз.

Ғайратжон ОРИПОВ,
Бешариқ туманидаги “Ғайратжон 
Орипов” фермер хўжалиги раҳбари, 
“Дўстлик” ордени соҳиби
Тарбияси мукаммал бола жиноятга ³´л урмайди

ПРЕЗИДЕНТИМИЗ Шавкат Мирзиёев мамлакатимизда ҳу­қуқбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашиш борасида белгиланган вазифалар ижроси, бу борада мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш масалаларига бағишлаб ўтказилган видеоселектор йиғилишида республикамизда ёшлар, хусусан, вояга етмаганлар томонидан содир этилаётган жиноят ва ҳуқуқбузарликлар ҳақида куюниб гапириб, уларни бартараф этиш ҳамда олдини ­олишга оид ўз тавсия ва топшириқларини берди. 
Айниқса, Юртбошимизнинг жиноятчиликка барҳам беришда нафақат ҳуқуқни муҳофаза қи­лиш идоралари ходимлари, балки бутун жа­моатчиликнинг бир ёқадан бош чиқариб, ҳам­жиҳатликда иш юритиши зарурлиги ҳақидаги фикрлари биз депутатлар зиммасига ҳам жиддий масъулият юклади.
Аввало, шуни эътироф этиш лозимки, мамлакатимиз истиқлолга эришган дастлабки йилларданоқ ёшларнинг комил инсон бўлиб воя­га етишлари, тўлақонли ва мукаммал билим ­олишлари учун барча шарт-шароитлар яратилди. Аммо яратилган бу кенг кўламли имкониятлардан унумли фойдаланиш ўрнига бекорчилик ва бебошликни ўзига касб қилиб олган, натижада, ҳали вояга етмай туриб, ҳуқуқбузарлик ва жиноят кўчасига кириб қолаётган ёшлар ҳам орамизда йўқ эмас. Хўш, бунинг боиси нимада?
Келинг, биринчи галда фарзанд тарбиясига салбий таъсир этувчи, кундалик ҳаётимизда учраб турадиган айрим ҳолатларга эътибор қаратсак. Масалан, кунда-кунора ичмаса туролмайдиган ота ўғли ёки қизини спиртли ичимлик ва сигарет олиб келиш учун дўконга юборади. Сўнг ўша ичимликни фарзандлари кўз ўнгида истеъмол қилади. Маҳаллани бошига кўтариб жанжал қилади. Арзимас баҳоналар билан фарзандларининг дилини хуфтон қилади. Аксарият ҳолларда аёлини, унга қўшиб болаларини калтаклайди ҳам. Ҳақли савол туғилади, бундай муҳитда тарбияланган фарзанднинг ичмаслиги, чекмаслиги, гиёҳванд моддалар истеъмол қилмаслигига ким кафолат бера олади? Уйи­даги жанжаллардан безган фарзанднинг дарс тайёрлашга юраги бетлайдими? Ўзи истаган йўналишдаги тўгаракка бориб, шуғулланишга тоқати қоладими? Бундан ташқари, ичкиликка муккасидан кетган ота фарзандининг юриш-туриши, ўқишини назорат қилишга, тарбияси билан шуғулланишга вақт ажрата оладими?
Вояга етмаганлар жиноятига сабаб бўлувчи ­яна бир омил уларнинг моддий жиҳатдан нечоғли таъминланганлигидир. Айтайлик, ўзига тўқ оиланинг фарзанди таълим муассасасига энг сўнгги урфдаги кийимни кийиб келади, қўлида қимматбаҳо уяли телефон аппарати. Табиийки, ўсмирлар ўртасида унга ўхшаш, балки ундан ҳам устунроқ бўлиш кайфияти туғилади. Бундай имкониятга эга бўлмаган бола нажотни кўчадан қидириб, ўғрилик, талончилик, босқинчилик каби жиноятларни содир этишга мойил бўлади. 
Бугун ота-оналар Бош қомусимизнинг 64-моддасида “Ота-оналар ўз фарзандларини вояга етгунларига қадар боқиш ва тарбиялашга мажбурдирлар”, дея белгиланган бурчларини тўлақонли бажаряптимикан? Ваҳоланки, ота-она меҳри ва тарбияси фарзанд учун энг муҳим, бошқа шарт-шароитлар ҳамда омиллардан устун бўлган неъматдир.
Тадқиқотлар вояга етмай туриб жиноят содир этган шахсларнинг ярмидан кўпроғи ҳеч қаерда ишламайдиган ва ўқимайдиган ўсмирлар эканлигини кўрсатган. Бу салбий ҳолатларни бартараф этишнинг бирдан-бир йўли эса оила, мактаб ёки коллеж, маҳалла ҳамкорлигининг мустаҳкам ўрнатилишидир. Негаки, фарзанд куннинг деярли ярмини таълим муассасасида ўтказади. Қолаверса халқимизнинг “Бир болага етти маҳалла ота-она”, деган нақли бежиз айтилмаган. Бу масалада ўша худуддаги воя­га етмаганлар ишлари бўйича комиссия масъул­лари, васийлик ва ҳомийлик кенгашлари, маҳалла фуқаролар йиғинлари фаоллари, ИИБ ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш бўлими ходимлари ва профилактика инспекторидан катта масъулият талаб қилинади. 
Баъзан вояга етмаган ёшлар қилаётган ҳаракатлари ҳуқуқбузарлик ёки жиноят эканлигини мутлақо билмаслиги ҳам мумкин. Шундай вазиятда уларга кечиримлилик, бағрикенглик тамойилларидан келиб чиқиб жазо тайинланади. Аммо қонунни билмаслик шахсни жазодан озод қилмайди. Бинобарин, ёшларнинг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, айниқса, ҳуқуқ ва бурч тушунчаларини янада чуқурроқ сингдириш муҳим аҳамиятга эга. Чунки ўз ҳақ-ҳуқуқини таниган, бурчларини англаган инсон ноқонуний хатти-ҳаракатга қўл урмайди. 

Муаттар РАҲИМОВА,
Фарғона шаҳридаги 41-ихтисослаштирилган давлат умумтаълим мактаби директори, 
халқ депутатлари Фарғона шаҳар 
кенгаши депутати

Алиментни 
	камайтириш 
		мумкинми?

— Турмуш ўр­то­ғим билан ажрашдик, қизим онаси билан кетди. Хозирда иккинчи гуруҳ ногирониман. Иккинчи оиламдан ҳам фарзандим бор. Моддий томондан қийналаётганим сабабли, қизимга алимент тўлашни камайтиришнинг иложи борми?

Турсунбой Бобоев, 
Зангиота тумани

— Оила кодексида алимент миқдорини камайтириш ёки алимент тўлашдан озод қилиш асослари кўрсатилган. Яъни, алимент тўлаётган ота-онанинг бошқа вояга етмаган болалари бўлиб, ундан қонунда белгиланган миқдорда алимент ундирилганда ўша болалар алимент олаётган болаларга нисбатан моддий жиҳатдан камроқ таъминланиб қоладиган бўлса, шунингдек, алимент тўлаётган ота (она) ногирон бўлиб, моддий жиҳатдан қийналиб келаётган бўлса ёки алимент олаётган шахс мустақил даромадга эга бўлган тақдирда, алимент миқдори суд томонидан камайтирилиши мумкин.
Агар вояга етмаган бола давлат ёки нодавлат муассасаларининг тўлиқ таъминотида бўлса, суд алимент тўлаётган ота ёки онанинг моддий аҳволини ҳисобга олиб, тўланаётган алимент миқдорини камайтириш ­ёки уни тўлашдан озод қилиш ҳақида ҳал қилув қарори чиқариши мумкин. 
Алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилиш учун асос бўлган ҳолатлар тугаганда манфаатдор тараф алимент қонунда белгиланган миқдорда ундирилишини талаб қилиб, судга мурожаат этишга ҳақли.
Хат муаллифи ўзи тўлаётган алимент миқдорини камайтиришни ёки тугатишни сўраб, судга мурожаат қилишини маслаҳат берамиз.

Саволга Оҳангарон туман ФҲДЁ 
бўлими мудири Саодат Мирзоирова 
жавоб берди.

Ди³³ат эълон!

Давлат органлари ва ташкилотлари 
юридик хизматларидаги вакант штат 
бирликларини малакали ҳуқуқшунослар 
билан тўлдириш ойлиги
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги январь ва февраль ойларини “Давлат органлари ва ташкилотлари юридик хизматларидаги вакант штат бирликларини малакали ҳуқуқшунослар билан тўлдириш ойлиги” деб эълон қилади. 
Ушбу тадбирдан мақсад давлат органлари ва ташкилотларида бўш турган юридик хизмат ходими лавозимларини малакали ҳуқуқшунос кадрлар билан тўлдириб, улар фаолиятида қонунийликни янада мустаҳкамлаш, демократик ва ҳуқуқий ислоҳотларни амалга оширишда юридик хизматларнинг ролини ошириш ҳисобланади. 
Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, Президентимизнинг Қарори билан юридик хизмат ходимларининг меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича лавозим разрядлари сезиларли даражада кўтарилди, уларнинг лавозим маошларига узоқ муддат хизмат қилганлиги ва мартаба даражалари учун қўшиладиган қўшимча ҳақлар жорий қилинди ҳамда судгача ва суд тартибида давлат органи ва ташкилоти фойдасига ҳал қилинган низолар юзасидан ундирилган сумманинг 5 фоизи, бироқ энг кам ойлик иш ҳақининг 50 баробаридан кўп бўлмаган миқдорда мукофотлар жорий қилинди. 
Барчани ушбу ойда фаол иштирок этиб, 
олий юридик маълумотга эга бўлган номзодлар ҳақидаги маълумотномани ҳудудий адлия органларига тақдим этилишида амалий ёрдам кўрсатишини сўраймиз. Номзодлар ҳудудий адлия органлари томонидан вакант штат бирликлари мавжуд бўлган давлат органлари ва ташкилотларига ишга қабул қилиниши юзасидан тавсия қилинади. 
Номзодларнинг резюмелари yurxizmat@minjust.gov.uz электрон почта манзилига юборилиши мумкин.
Мурожаат учун адлия органлари телефон рақамлари:
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги | (0371) 233-58-06
Қорақалпоғистон Республикаси Адлия вазирлиги | (0361) 223-63-98
Андижон вилояти | (0374) 223-49-02
Бухоро вилояти | (0365) 223-21-54
Жиззах вилояти | (0372) 223-55-73
Қашқадарё вилояти | (0375) 223-12-50
Навоий вилояти | (0436) 223-44-10
Наманган вилояти | (0369) 227-52-00
Самарқанд вилояти | (0366) 233-58-61
Сирдарё вилояти | (0367) 225-00-93
Сурхондарё вилояти | (0376) 223-26-43
Тошкент вилояти | (0371) 253-71-51
Тошкент шаҳри | (0371) 262-51-51
Фарғона вилояти | (0373) 241-75-46
Хоразм вилояти | (0362) 228-65-75

Ёки қисқа 1008 рақамига боғланишингиз мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги 
қуйидаги нотариус лавозимларига 
ТАНЛОВ ЎТКАЗИШНИ ЭЪЛОН ҚИЛАДИ
Қорақалпоғистон Республикаси
Нукус туман давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Андижон вилояти
Марҳамат туман 1-сон давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Бухоро вилояти
Когон туман давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Хоразм вилояти
Урганч шаҳар 5-сон давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Гурлан туман 2-сон давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Самарқанд вилояти
Нарпай туман давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қуйидаги нотариус 
лавозимларига 
ТАНЛОВ ЎТКАЗИШНИ ҚАЙТА 
ЭЪЛОН ҚИЛАДИ
Хоразм вилояти
Хазорасп туман 2-сон давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Тошкент шаҳри
Учтепа туман 3-сон давлат нотариал идорасида 1 нафар   
Танловда қатнашиш учун қуйи­даги ҳужжатлар тақдим этилиши лозим:
1. Комиссия номига ариза;
2. Паспорт нусхаси;
3. Белгиланган шаклда тўлдирилган шахсий варақа;
4. Меҳнат дафтарчасининг нотариал ёки иш жойида тасдиқланган нусхаси;
5. Олий юридик маълумот тўғри­сидаги дипломнинг нотариал тасдиқ­ланган нусхаси;
6. Талабгорнинг малака имтиҳонини топширганлиги тўғрисида Малака комиссиясининг қароридан кўчирма (малака имтиҳонини топширган, лекин нотариус лавозимида уч йил мобайнида ишламаган талабгорлар эса малака имтиҳонини қайта топширганлиги тўғрисида Малака комиссиясининг қароридан кўчирма);
7. Охирги иш жойидан берилган меҳнат фаолияти тўғрисидаги тавсифнома.
Танловда йигирма беш ёшдан кичик бўлмаган, олий юридик маълумотга, юридик мутахассислик бўйича камида уч йил муддатли иш стажига эга бўлган, шу жумладан, белгиланган тартибда стажировкани ўтаган, малака имтиҳонини топширган Ўзбекистон Рес­публикаси фуқароси иштирок этиши мумкин.
Ҳужжатлар Қорақалпоғистон Рес­пуб­ликаси Адлия вазирлиги, вило­ят­лар ва Тошкент шаҳар адлия бош­қар­малари орқали тақдим этилади. (Ҳужжатларни тақдим этишнинг охирги санаси 2018 йил 8 февраль).
Телефонлар: (0371) 236-78-52, 				         233-44-48.
ДИҚҚАТ ТАНЛОВ!

Тошкент шаҳар ҳокимияти ўр­та махсус, касб-ҳунар таълими бош­қармаси Тошкент юридик коллежининг Ўқув ишлари бўйича директор ўринбосари ҳамда Хўжалик ишлари бўйича директор ўринбосари бўш лавозимига танлов эълон қилади.

Танловда илмий даражага (илмий унвон) ёки педагогик (касбий-таълим) ёхуд таълим муассасасининг йўналиши бўйича бакалавр ёки магистр даражасига эга, шунингдек, дип­ломли мутахассислар иштирок этишлари мумкин. 
Номзодларнинг аризалари Адлия вазирлигига тақдим этилади.
Аризага қуйидаги ҳужжатлар илова қилинади:
● сўровнома (кадрларни ҳисобга олиш варақаси) ва таржимаи ҳол;
● маълумоти ҳақидаги ҳуж­жат­нинг нусхаси;
● илмий даража ва илмий унвонлари ҳақидаги ҳужжатларнинг нусхалари (мавжуд бўлса);
● илмий-услубий ишлар ва ихтиролар рўйхати (мавжуд бўлса);
● 4 х 6 см ўлчамдаги 4 дона рангли фотосурат; 
● директор ўринбосари лавозимларига номзоднинг таълим муассасасига бўлажак раҳбарлик фаолияти бўйича ихтиёрий шаклда ёзилган режаси (концепция). 

Ҳужжатлар танлов матбуотда эълон қилинган кундан бошлаб 20 кун давомида қабул қилинади. 

Манзилимиз: 100047, Тошкент шаҳ­ри, Сайилгоҳ кўчаси, 5-уй, Адлия вазирлиги биноси. 
Телефон: 233-50-17.

Сурхондарё вилоят адлия бошқармаси жамоаси Шеробод туман 2-сон давлат нотариал идораси нотариуси Шербек Норбоевга отаси 
Қўйли ота НОРБОЕВнинг
вафот этганлиги муносабати билан чуқур таъзия изҳор этади.
Ўзбекистон Республикаси давлат ва хўжалик бошқарув органлари, суд ва ҳуқуқни муҳофаза
 қилувчи органлар, таълим муассасалари, хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар 
ва бошқа ташкилотлар раҳбарлари диққатига!

ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ЮРИДИК УНИВЕРСИТЕТИ
2017/2018 ўқув йилида бакалав­риат таълим йўналишлари ва ма­гистратура мутахассисликлари бў­йи­ча битирувчиларнинг интел­лек­­­туал салоҳиятидан унумли фой­даланиш ҳамда иш билан таъминлашга кў­маклашиш мақсадида ишга тақ­симлаш жараёни бошланганлиги тўғ­рисида хабар қилади.
Шу муносабат билан, 2018 йил 15 январдан бошлаб университетнинг 3-биноси катта мажлислар залида иш берувчилар иштирокида “карьера куни” ўтказилиши режалаштирилди. 
Соҳа фаолиятига оид замонавий билимларга эга ёш мутахассисларимизга эҳтиёжи бўлган ташкилотлар раҳбарларидан буюртмаларни 2018 йилнинг 15 январидан — 30 июнига қадар 100047, Тошкент шаҳар, Сайилгоҳ кўчаси, 35-уйга, (0-371) 233-37-48 (60-92) факсига ёки info@tsul.uz электрон почтамизга мурожаат этишларини сўраймиз.
2017/2018 ўқув йили битирувчилари тўғрисида маълумот

Бакалавриат

Т/р | Таълим йўналиши | Жами | Битирувчиларнинг доимий яшаш жойлари
| | | Қорақалпоғистон Республикаси | Андижон | Бухоро | Жиззах | Навоий | Наманган | Самарқанд | Сирдарё | Сурхондарё | Тошкент вил. | Тошкент шаҳар | Фарғона | Хоразм | Қашқадарё | Хорижий давлат
| | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к
| Юриспруденция | 54 | 407 | 1 | 9 | 3 | 26 | 1 | 29 | 2 | 14 | 1 | 25 | 5 | 33 | 7 | 37 | 3 | 5 | 5 | 26 | 1 | 13 | 13 | 80 | 11 | 47 | | 16 | 5 | 43 | 0 | 0
| жами | 461 | 10 | 29 | 30 | 16 | 26 | 38 | 44 | 8 | 31 | 14 | 93 | 58 | 16 | 48 | 0

Магистратура
Т/р | Мутахассисликлар | Жами | Битирувчиларнинг доимий яшаш жойлари
| | | Қорақалпоғистон Республикаси | Андижон | Бухоро | Жиззах | Навоий | Наманган | Самарқанд | Сирдарё | Сурхондарё | Тошкент вил. | Тошкент шаҳар | Фарғона | Хоразм | Қашқадарё | Хорижий давлат
| | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к | г | к
1 | Давлат ҳуқуқи ва бошқаруви 5А240108 | | 12 | | | | | | | | | | 1 | | | | 3 | | | | | | 1 | | 2 | | 2 | | 1 | | 2 | |
2 | Солиқ ва божхона ҳуқуқи 5А240109 | | 6 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | | | | 2 | | 1 | | 2 | |
3 | Бизнес ҳуқуқи 5А240110 | | 11 | | 1 | | | | | | | | 1 | | 1 | | 1 | | | | 2 | | | | 2 | | 1 | | 1 | | 1 | |
4 | Халқаро тижорат ҳуқуқи 5А240111 | | 6 | | 1 | | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | 3 | | | | | | 1 | |
5 | Шартнома ҳуқуқи 5А240112 | | 12 | | 1 | | 1 | | | | | | | | | | 1 | | | | 2 | | | | 4 | | 2 | | | | 1 | |
6 | Корпоратив ҳуқуқ 5А240113 | | 6 | | | | | | 1 | | | | | | | | 1 | | | | | | | | 1 | | 2 | | | | 1 | |
7 | Табиий ресурслар ҳуқуқи 5А240114 | | 3 | | | | | | | | | | | | | | 1 | | | | 1 | | 1 | | | | | | | | | |
8 | Меҳнат ҳуқуқи 5А240115 | | 9 | | | | 1 | | | | | | | | 1 | | 1 | | | | 1 | | 1 | | 3 | | 1 | | | | | |
9 | Жиноят қонунчилигини қўллаш назарияси ва амалиёти 5А240116 | 2 | 12 | | 2 | | | | 1 | | | | | | | 1 | 3 | | 1 | | | | | 1 | 4 | | | | 1 | | | |
10 | Суд экспертизаси ва криминалистика 5А240117 | | 4 | | | | | | | | | | | | | | 1 | | | | | | 1 | | 1 | | 1 | | | | | |
| Жами | 2 | 81 | | 5 | | 3 | | 2 | | | | 2 | | 2 | 1 | 12 | | 1 | | 6 | | 5 | 1 | 20 | | 11 | | 4 | | 8 | |

Г – давлат грант асосида, К – тўлов-контракт асосида